लक्ष्मीपूजन आणि नरक चतुर्दशी २०२६ – एकाच दिवशी दोन सण; मुहूर्त, विधी आणि तयारी

लक्ष्मीपूजन 2026 - यंदा एकाच दिवशी दोन सण!

दिवाळीतील सर्वांत महत्त्वाच्या दिवसांपैकी एक म्हणजे लक्ष्मीपूजन. यंदा हा दिवस विशेष ठरणार आहे. कारण रविवार, ८ नोव्हेंबर २०२६ रोजी नरक चतुर्दशी आणि लक्ष्मीपूजन हे दोन महत्त्वाचे सण एकाच दिवशी साजरे केले जाणार आहेत. पंचांगकर्ते मोहन दाते यांच्या माहितीनुसार सकाळी अभ्यंगस्नान आणि सायंकाळी लक्ष्मी-कुबेरपूजन असा दुहेरी सोहळा एकाच दिवशी होणार आहे.

तिथींच्या संयोगामुळे हा योग जुळून आला आहे. ७ नोव्हेंबरला चतुर्दशी तिथी संपल्यानंतर अमावस्या तिथी सुरू होत आहे. उदयातिथीनुसार नरक चतुर्दशी ८ नोव्हेंबरला साजरी होईल, आणि अमावस्येला लक्ष्मीपूजन असल्याने तेही ८ नोव्हेंबरलाच होईल. यामुळे त्यामुळे यंदाची दिवाळी विशेष ठरणार आहे!

लक्ष्मीपूजन 2026 - शुभ मुहूर्त शहरानुसार

Drik Panchang नुसार लक्ष्मीपूजनाचा शुभ मुहूर्त प्रदोष काळातील वृषभ लग्नात आहे. शहरानुसार मुहूर्ताच्या वेळेत थोडा फरक असू शकतो.

पुणे: संध्याकाळी ६:२४ ते रात्री ८:२४

मुंबई: संध्याकाळी ६:२७ ते रात्री ८:२७

नागपूर: संध्याकाळी ५:५४ ते रात्री ७:५०

प्रदोष काळ (पुणे): संध्याकाळी ५:४५ ते रात्री ८:१२

प्रदोष काळात, म्हणजेच सूर्यास्तानंतर, पूजा करणे शुभ मानले जाते. पुण्यात सूर्यास्ताची वेळ संध्याकाळी ५:५९ असल्याने दिलेल्या मुहूर्तात पूजा करता येईल. पूजा घाईघाईने न करता शांतपणे आणि श्रद्धेने करावी.

सकाळी अभ्यंगस्नान - नरक चतुर्दशीचा विधी

यंदा ८ नोव्हेंबरची पहाट नरक चतुर्दशीची असेल. सूर्योदयापूर्वी, पहाटे ५ ते ६ या वेळेत अभ्यंगस्नान करायचे आहे.

अभ्यंगस्नानाची पद्धत: स्नानापूर्वी काही घरांमध्ये स्नानापूर्वी पायाखाली कारीट फोडण्याची परंपरा आहे. हे नरकासुराच्या वधाचे प्रतीक मानले जाते. अंगाला तीळाचे किंवा सुगंधी तेल नीट चोळा. मग उटणे - हरभरा पीठ, हळद आणि सुगंधी वनस्पतींची पेस्ट लावा. त्यानंतर स्नान करावे. आपल्या स्थानिक सूर्योदयाच्या वेळेनुसार स्नानाची वेळ ठरवावी. स्नान झाल्यावर स्वच्छ किंवा नवीन कपडे परिधान करून देवाला नमस्कार करावा.

भगवान श्रीकृष्णाने नरकासुराचा वध केल्यानंतर सत्यभामेने त्यांना सुगंधी तेल लावून स्नान घातले - या प्रसंगाच्या स्मरणार्थ अभ्यंगस्नानाची परंपरा प्रचलित असल्याचे सांगितले जाते. विजयाच्या आनंदात लोकांनी दिवे लावले - हीच दिवाळीची सुरुवात मानली जाते.

लक्ष्मीपूजन म्हणजे काय? - महत्त्व आणि पुराणकथा

कार्तिक अमावस्येला, म्हणजेच दिवाळीच्या मुख्य रात्री, लक्ष्मीपूजन हे संपत्ती, समृद्धी, आरोग्य आणि सुखाची उपासना आहे. पुराणात सांगितले आहे की धार्मिक मान्यतेनुसार, या रात्री देवी लक्ष्मी पृथ्वीवर भ्रमण करते. जे घर स्वच्छ, उजळलेले आणि आनंदाने भरलेले असते, अशा घरात तिचे आगमन होते, अशी श्रद्धा आहे.

या रात्री भगवान विष्णूंनी नरकासुराचा वध केल्यानंतर लक्ष्मीदेवी पुन्हा मुक्त झाल्या - या विजयाचा आनंद साजरा करण्यासाठी देवांनी दिवे लावले आणि लक्ष्मीची पूजा केली. या परंपरेविषयी विविध पौराणिक कथा प्रचलित आहेत. लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी व्यापारी आणि दुकानदारांसाठी नवीन आर्थिक वर्षाची सुरुवात होते - नवीन हिशेबाच्या वह्या सुरू केल्या जातात.

लक्ष्मीपूजनाची तयारी - एक दिवस आधीपासून

लक्ष्मीपूजनाची तयारी आदल्या दिवसापासून सुरू करता येते. या दिवशी घराची स्वच्छता करा, कपाटे आणि देवघर आवरा. स्वच्छ घरातच लक्ष्मी येते - हे या परंपरेचे मूळ तत्त्व आहे.

घराच्या प्रवेशद्वारावर रांगोळी काढा - लक्ष्मीला दिलेले स्वागताचे निमंत्रण. रांगोळीत लक्ष्मीचे पाऊले काढण्याची परंपरा आहे. घरावर आंब्याच्या पानांचे तोरण लावा, झेंडूच्या माळा लावा. संपूर्ण घर फुलांनी सजवा.

लक्ष्मीपूजन विधी - step-by-step

संध्याकाळी पूजेच्या मुहूर्तापूर्वी स्नान करून स्वच्छ कपडे परिधान करा. देवघरात किंवा पूजेच्या जागी लाल वस्त्र अंथरून त्यावर चौरंग मांडावा.

पूजेसाठी लागणारे साहित्य: लक्ष्मीची मूर्ती किंवा चित्र, भगवान गणेशाची मूर्ती, कुबेर यंत्र (परंपरेनुसार), हळद-कुंकू, अक्षता, कमळ किंवा झेंडूची फुले, तुळस, धूप, तूपाचा दिवा, पंचामृत, धणे-बत्तासे, नाणी, नवीन खरेदी केलेल्या वस्तू आणि हिशेबाच्या वह्या (व्यापाऱ्यांसाठी).

पूजेचा क्रम: सर्वप्रथम भगवान गणेशाची पूजा करावी - कोणत्याही शुभकार्याची सुरुवात गणेशपूजनाने करण्याची परंपरा आहे. गणपतीला ॐ गं गणपतये नमः हा मंत्र म्हणत फुले, दूर्वा आणि मोदकांचा नैवेद्य अर्पण करावा. त्यानंतर देवी लक्ष्मीचे आवाहन करावे. ॐ श्रीं महालक्ष्म्यै नमः हा मंत्र म्हणावा. देवीला हळद-कुंकू, अक्षता, फुले, फळे आणि गोड पदार्थ अर्पण करावेत. परंपरेनुसार कुबेर यंत्राची पूजा करावी. लक्ष्मी-अष्टकम् किंवा लक्ष्मी अष्टोत्तराचे पठण करा. आरती करावी आणि कुटुंबातील सर्वांनी त्यात सहभागी व्हावे. घरात योग्य ठिकाणी दिवे लावून प्रसन्न वातावरण निर्माण करावे.

नैवेद्यात काय ठेवावे?

लक्ष्मीपूजनाच्या नैवेद्यात गोड पदार्थांना विशेष महत्त्व आहे. धणे आणि बत्तासे हा पारंपरिक नैवेद्य अनिवार्य आहे - हे छोटे पण महत्त्वाचे आहे, यांच्याशिवाय पूजा अपूर्ण मानली जाते. दुधाची खीर - तांदूळ, दूध, साखर, वेलची आणि केशराची - हा लक्ष्मीला अत्यंत प्रिय नैवेद्य आहे. पंचामृत - दूध, दही, तूप, मध, साखर - पूजेत अनिवार्य आहे. लाडू, करंजी, मोदक - घरगुती गोड पदार्थ. फराळ - चकली, शंकरपाळी, चिवडा.

नैवेद्यासाठी घरगुती पद्धतीने तयार केलेले, स्वच्छ आणि चांगल्या दर्जाचे पदार्थ निवडावेत. मराठी गोडवाचे घरगुती लाडू, करंजी आणि मोदक लक्ष्मीपूजनाच्या नैवेद्यासाठी उत्तम आहेत - चांगल्या दर्जाच्या साहित्यातून तयार केलेले पदार्थ निवडण्याचा प्रयत्न करा.

दिवे लावण्याची परंपरा - या रात्री घर उजळवा

लक्ष्मीपूजनाची रात्र म्हणजे दिव्यांची रात्र! या रात्री घराच्या प्रवेशद्वाराजवळ, खिडक्यांमध्ये, गच्चीत आणि अंगणात सुरक्षित ठिकाणी दिवे लावण्याची परंपरा आहे. मातीचे दिवे लावण्याची परंपरा जपा - दिव्यांमध्ये तेल किंवा तूप वापरता येते. विजेच्या दिव्यांसोबत मातीचे दिवे लावल्याने पारंपरिक सजावटीचा सुंदर अनुभव मिळतो. मातीचे दिवे म्हणजे आपली संस्कृती, आपला कुंभार, आपली माती.

घर प्रकाशमय ठेवणे हे लक्ष्मीपूजनाशी जोडलेले श्रद्धेचे प्रतीक आहे. दिवे लावताना आगीचा धोका टाळा आणि पेटते दिवे विनादेखरेख ठेवू नका.

फटाके - सुरक्षितता सर्वात महत्त्वाची

दिवाळीत फटाके हा आनंदाचा भाग आहे, पण सुरक्षितता सर्वात महत्त्वाची. मुलांनी नेहमी मोठ्यांच्या देखरेखीत फटाके उडवावेत. इको-फ्रेंडली फटाके वापरा - आवाज आणि धूर कमी असतो. जवळ पाण्याची बादली किंवा वाळू ठेवावी. रात्री उशिरा मोठ्या आवाजाचे फटाके टाळून शेजारी, ज्येष्ठ नागरिक आणि पाळीव प्राण्यांचाही विचार करावा.

यंदा एकाच दिवशी दोन सण - वेळापत्रक कसे आखाल?

यंदाचा ८ नोव्हेंबर हा दिवस खूप भरगच्च आहे. दिवसाचे नियोजन आधीच केल्यास सर्व कामे सोयीने करता येतील. पहाटे ५:०० - अभ्यंगस्नान सुरू - कारीट फोडणे, तेल-उटणे, स्नान. सकाळी ७:०० - कुटुंबाचा फराळ - नवीन कपडे, देवाला नमस्कार. दुपारी - घर सजावट - रांगोळी, तोरण, दिवे. संध्याकाळी ५:४५ नंतर – दिवे लावण्याची तयारी. संध्याकाळी ६:२४ - लक्ष्मीपूजन सुरू (पुण्यात). रात्री – कुटुंबासोबत फराळ आणि आनंदोत्सव.

मराठी गोडवा - लक्ष्मीपूजनाचा फराळ घरपोच!

लक्ष्मीपूजनाच्या नैवेद्यासाठी आणि कुटुंबासह फराळ करण्यासाठी मराठी गोडवा तुमच्यासाठी सज्ज आहे. आमची भाजणी चकली, करंजी, बेसन लाडू, शेंगदाणा लाडू, डिंक लाडू, शंकरपाळी, पोहे चिवडा - पारंपरिक पद्धतीने तयार केलेले विविध फराळाचे पदार्थ. पुण्यात घरपोच डिलिव्हरी उपलब्ध आहे.

दिवाळीत मित्र, नातेवाईक, शेजारी यांना घरगुती फराळाचा बॉक्स भेट देणे हे सर्वात मनापासूनचे gift आहे. मराठी गोडवाचे सुंदर gift boxes उपलब्ध आहेत - आजच ऑर्डर द्या!

लक्ष्मीपूजनाचा खरा अर्थ

लक्ष्मीपूजन म्हणजे केवळ पूजा नव्हे, तर समृद्ध जीवनासाठी कृतज्ञता व्यक्त करण्याची परंपरा आहे. लक्ष्मीचा अर्थ केवळ पैसा असा मर्यादित नसून त्यात आरोग्य, नातेसंबंध, आनंद, समाधान आणि मनःशांती यांचाही समावेश होतो. जिथे स्वच्छता आहे, परिश्रम आहे, प्रेम आहे, सदाचार आहे - तिथे लक्ष्मी येते असे आपले शास्त्र सांगते. पूजा ही भावना व्यक्त करण्याचा मार्ग आहे - पण खरी लक्ष्मी येते ती चांगल्या कर्मांनी.

या लक्ष्मीपूजनाच्या शुभ दिवशी मराठी गोडवा परिवाराकडून तुम्हाला, तुमच्या कुटुंबाला आणि व्यवसायाला समृद्धी, उत्तम आरोग्य आणि आनंद लाभो, हीच हार्दिक शुभेच्छा! देवी लक्ष्मीचा आशीर्वाद तुमच्यावर सदैव असो!